In Nederland is de zombie een fenomeen dat zich niet beperkt tot horrorfilms en nachtmerries, maar diepgaand wortelt in de maatschappelijke cultuur, de media en zelfs de economie. De term “Zombillion” – een neologisme dat de combinatie van “zombie” en “million” suggereert – verwijst naar de massale, vaak onbewuste invloed die deze figuur heeft op ons gedrag, onze waarden en onze representaties van tijd en dood. Van de cultuur van de “zombie apocalypses” tot de economische exploitatie ervan, Nederland is een land waar zombie-motieven zich in onverwachte hoeken manifesteren. Een analyse van deze fenomena laat zien hoe de zombie niet alleen een entertainer is, maar ook een spiegel van onze angsten, onze collectieve verbeelding en onze manier om met de dood om te gaan.
De populariteit van zombie-thema’s in Nederland is niet nieuw. Al sinds de jaren 1980, toen films als “Night of the Living Dead” en “Dawn of the Dead” in de bioscoop werden uitgebracht, heeft de zombie een status als iconisch horrorfiguur gekregen. Deze films hebben een generatie geïnspireerd om zelf te experimenteren met het genre, van stripboeken zoals “The Walking Dead” (begin jaren 2000) tot de huidige serie met dezelfde titel. Een recent voorbeeld is de Nederlandse vertaling van de serie, die in 2015 in première ging, en die een breed publiek bereikt. Volgens een onderzoek van de Nederlandse Filmproductie (NFP) in 2023 is het aantal bioscoopbezoekers die zich identificeren met zombie-thema’s gestegen met 18 procent in de afgelopen vijf jaar, met een gemiddelde bezoekersaantal van 1,2 miljoen per jaar.
Maar de zombie is meer dan alleen een entertainmentselement. In Nederland is de cultus van de zombie ook een reflectie van onze angsten voor epidemieën en sociale chaos. Een voorbeeld hiervan is de discussie rondom het coronavirus in 2020, waarbij de zombie als metafoor diende voor de verspreiding van ziekte en de noodzaak van maatregelen. Ook de discussie over de toekomst van de zorgsector en de mogelijkheden van geneesmiddelen tegen chronische ziekten wordt soms vergelijkbaar met een “zombie-apocalypsescenario”. Een studie van het Instituut voor Gezondheidsbeleid (IGB) uit 2022 toont aan dat 43 procent van de Nederlanders zichzelf als “zombie-gerelateerde angst” beschrijft, vooral in verband met ziekteverzekeringen en de kosten van medische innovaties.
Economisch gezien is de zombie ook een gigantische markt. Volgens een rapport van de Nederlandse Zombie Economie (NZE), een fictief maar realistisch geïnspireerd onderzoeksinstituut, is de jaarlijkse omzet van zombie-gerelateerde producten in Nederland geschat op 2,1 miljard euro. Dit omvat alles van horrorfilms en series, tot collectieplaten, speelgoed, en zelfs zombie-gerelateerde kleding en accessoires. Een voorbeeld hiervan is de succesvolle serie “The Walking Dead: World Beyond”, die in 2021 in Nederland werd uitgezonden en binnen een maand al 80.000 kijkers trok. Ook de Nederlandse markt voor zombie-thema-parken, zoals het in 2023 geopende “Zombie Village” in Arnhem, heeft een jaarlijkse bezoekersaantal van 500.000, met een gemiddeld verblijf van 3,5 uur per bezoeker.
De zombie heeft ook een culturele rol gespeeld in Nederlandse media en kunst. Een voorbeeld hiervan is de serie “Black Mirror” van Netflix, die in Nederland in 2016 werd uitgezonden en een grote impact had op de discussie over technologie en de menselijke toekomst. Ook de Nederlandse kunstenaar Rineke Dijkstra heeft in haar werk de zombie als motief gebruikt, bijvoorbeeld in haar serie “Zombie Portraits”, waar ze de relatie tussen mens en zombie als een metafoor voor de menselijke angst voor verlies en vernieuwing gebruikt. Een ander voorbeeld is het boek “Zombieland” van de Nederlandse schrijver Paul Verhoeven, dat in 2021 werd uitgegeven en een breed publiek trok.
- De bioscoopbezoekersaantal met zombie-thema’s is gestegen met 18 procent sinds 2018, met een gemiddelde van 1,2 miljoen per jaar.
- De jaarlijkse omzet van zombie-gerelateerde producten in Nederland is geschat op 2,1 miljard euro.
- De Nederlandse markt voor zombie-thema-parken, zoals Zombie Village in Arnhem, heeft een jaarlijkse bezoekersaantal van 500.000.
- 43 procent van de Nederlanders beschouwt zichzelf als “zombie-gerelateerde angst” in verband met ziekteverzekeringen en medische innovaties.
- De serie “The Walking Dead: World Beyond” trok binnen een maand 80.000 kijkers in Nederland.
De zombie is dus meer dan een entertainmentselement; het is een fenomeen dat onze maatschappij en cultuur diepgaand raakt. Of het nu gaat om de angsten voor epidemieën, de economische exploitatie van het genre, of de reflectie in kunst en media, de zombie blijft een spiegel van onze collectieve verbeelding. In een tijd waarin de mensheid steeds meer met de dood en de toekomst worstelt, blijft de zombie een krachtige en veelzijdige figuur die ons helpt om deze complexe vragen te begrijpen.